| Azerbeycandan Bir Görünüm |
| Açıklama: |
Azerbaycan Cumhuriyeti (azerbaycanca:az?rbaycan) resmi adı azerbaycan cumhuriyeti (azerbaycanca:Az?rbaycan Respublikası)dır.
Avrupa ve Asya kıtaları arasında,Güney Kafkasya'da yer alır. komşuları kuzeyde rusya ve gürcistan , batısında ermenistan , güneyinde iran yer alır. ayrıca doğuda hazar denizi 'ne kıyısı vardır.
Konu başlıkları
* 1 Tarih
* 2 Coğrafi Konumu
* 3 Demografik Durumu
o 3.1 Yukarı Karabağ
* 4 Siyasal ve Sosyal Yapılanmalar
* 5 Ekonomik ve Sosyal Yapı
* 6 Tarım ve Hayvancılık
* 7 Sanayi
* 8 Ulaşım
* 9 Sosyal yapı
* 10 Eğitim
* 11 Sağlık
* 12 Sosyal Güvenlik
* 13 Kaynakça
* 14 Dış Bağlantılar
Tarih
Azerbaycan'ın adı konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Burayı (M.Ö. 323) yöneten komutanlarından Atropates'ten geldiği öylendiği gibi "Od" anlamındaki azer sözcüklerinden geldiği de belirtilmektedir. Ancak, bu yer adının etimolojisi yapılırken, bu bölgede egemenlik Süren Kasar (Hazar) Türkleri'nin ismi de göz önüne alınmalıdır ve kaynaklara göre gerçek payı da büyüktür.
Türklerin Azerbaycan'a gelişleri tahminini ve M.Ö. Saka-îskit döneminde başladığı savunulmaktadır. M.S. 395 te Hun Türkleri Balkanlar'a inerken bir kısmının Kafkaslar yoluyla Anadolu'ya ve Azerbaycan'a sarktıkları bilinmektedir.
Selçuklu Türkleri'nin Azerbaycan'da görülmeleri ise 1015-1021 yılları arasındadır. Sultan Alpaslan zamanında Azerbaycan'da Türkmenler sayesinde Azerbaycan'ın Türkleşmesi kolay gerçekleşmistir. Azerbaycan daha sonra Ilhanilerin egemenliğine girmiş ve bir süre Altınordu Devleti'nin hakimeyitinde kalmış; Akkoyunlu ve Karakoyunlular döneminde Türk nüfusu bakımından en yoğun dönemini yaşamıştır. Daha sonra Azerbaycan'da Safeviler, Afşar ve Kaçarlar hükiim sürmüşlerdir.
Bundan sonra sırasıyla; Şeki, Gence, Bakü, Derbent, Kuba, Nahcivan, Revan, Tebriz, Urmiye, Erdil Hanlıkları dönemi başlamıştır.
Azerbaycan toprakları Rusların egemenliğine girdikten sonra Revan'a ve Karabağ'a Ermeniler yetiştirilmeye başlanılmıştır.
Azerbaycan Türkleri, 1918 - 1920'de Kafkasya Kurultayı'nı toplamış ve 28 Mayıs 1918'de de ulusal Azerbaycan Devleti'ni kurmuşlardır. Bu devlet Orta Doğu'da ilk özerk cumhuriyet olmuştur. Ancak 1920'de Kafkasya ötesi Sosyalist Sovyet Cumhuriyetler Birliği'ne katılmak zorunda kalmıştır. 30 Eylül 1991'de SSCB çöküşüyle bağımsızlığını yeniden ilan etmiştir.
Azeriler Kafkasya bölgesinin en büyük Türk bölümünü oluşturmaktadır. Asya'da ve Kafkasya'daki Türk halklannın en okumuş ve kültürlüleridir.
Bugüne kadar Kafkaslarda ulusal ve ırksal uyanışın merkezi hep Bakü olmuştur. Bu düşüncenin isim babaları Hüseyni Zade Ali, Ağaoğlu Ahmed, Ali Merdem Topçu Beydir.
Coğrafi Konumu
Azerbaycan 38°-25 kuzey enlemleri ile 44°-50 doğu boylamları arasındaki coğrafı bölgeye yerleşmiştir. Sınırların uzunluğu 3600 km dir. Azerbaycan 657 metre deniz seviyesinden yüksektir ve topraklarının % 50'si dağlık alanlardır. Dağlık alanlar Büyük Kafkasya, Küçük Kafkasya ve Talış dağlarından meydana gelmektedir. En yüksek yeri Tufandağı 4489 metredir. Hinal dağı, Delidağı, Kedidağı önemli dağlandır. Kur-Aras Ovası en büyük düzlüktür.
Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 iklim çeşidinden 9 una sahiptir. Yıllık ortalama sıcaklığı 10 C'nın üzerindedir. En büyük gölü 17,5 km2 ile Hacıkabul Gölü'dür. Sarısu, Candakar, Açınonur, Büyük Sur ve Göygöldür.
Azerbaycan'ın en uzun nehri ise 1364 km Hazar Denizi'ne dökülen Kura Nehri'dir. Kura'ün bir kolu olan Aras ise 1072km'dir.
Azerbaycanda, Mingeçevir, Sarsank,Ceyranbatan ve Arapçay barajları bulunmaktadır.
Başkenti Bakü'dür. Dilleri Batı Oğuz kolundan azerbaycan türkçesidir ve %98'i dillerine sahiptir.
Demografik Durumu
1989 yılı verilerine göre Azerbaycan nüfusunun %82.6'sı, Azeri Türküdür.
Azeri Türkleri 5805000 %82.6 Ruslar 392300 %5.5 Ermeniler 390500 %5.5 Lezgiler 171000 %2.4 Avar Türkleri 44100 %0.6 Yahudiler 30800 %0.4 Tatar Türkleri 28600 %0.4 Ukraynalılar 32300 %0.4 Gürcüler 14200 %0.2
Kaynak : Devlet İstatistik Komitesi
Ocak 1990 olaylarından sonra ülkede bulunan Ruslar ve Ermeniler'in göçü yoğunlaşmıştır. Bunun sonucu olarak toplam nüfus içinde Türklerin oranının %90'ı aştığı tahmin edilmektedir. Diğer Türk gruplarıda dikkate alındığında Azerbaycan'ın Türk kimliği daha da güçlenmektedir.
Toplam nüfusun %62.1'i 30 yaşın altındadır. Nüfusun önemli bir bölümünün genç olması Azerbayacan'a dinamizm kazandırmaktadır.
Yaş grubu Toplam nüfustaki payı 0-14 33.0 15-29 28.9 30-44 17.7 45-59 12.0 60 + 8.4
Yukarı Karabağ
Yüzölçümü: 4400km2 Nüfusu: 295.000
Azerbaycan toprağı olan Karabağ bugün Ermeni işgali altındadır ve bir milyon Azeri yurtsuz bırakılmıştır.
Siyasal ve Sosyal Yapılanmalar
Azerbaycan'da kendilerini parti olarak adlandıran fakat hukuken böyle bir kimliği olmayan çeşitli partiler mevcuttur. Bunlardan en büyükleri şunlardır:
1-Birlik Partisi 2-Anavatan Partisi 3-Milli Müsavat Partisi 4-Halk Cephesi 5-Milli İstiklal Partisi 6-Sosyal Demokrat Parti 7-Bağımsız Demokrat Parti 8-Milli Muhabbet Partisi 9-Tövbe Partisi: İran yanlisi 10-Halk partisi 11-Yeşiller Partisi
Ekonomik ve Sosyal Yapı
1991'de bağımsızlığını aldıktan sonra, özellikle geçiş döneminin ilk yıllarında ekonomik alanda düşüşler olmıış ve para birimi olarak Manat'a bağlı kalmıştır. Ancak, Azerbaycan verimli tarım arazileri, doğalgaz, petrol ve demir cevheri bakıırnndan zengin kaynaklara sahip bulunmaktadır. Ham petrol üretimi 1991'de 12 milyon tona yaklaşmıştır.
Doğal gaz üretimi ise 1991 de 11 milyon m³ dur. Toplam doğalgaz rezervi 118.65 milyar metreküp, petrol rezervlerin de 8 milyar varil olduğu savunulmaktadır. Ayrıca, petrokimya, yiyecek, giyim gibi hafif sanayide vardır.
Tarım ve Hayvancılık
Azerbaycan'ın yüzde 7'si tarıma elverişli topraklara sahiptir. Bu tarım topraklannın büyük bölümü de Kura ve Aras nehirleri etrafındadır ve ülkede, tarım büyük ölçüde sulamaya dayanmaktadır. Yetiştirilen başlıca ürünler tahıl, meyva, pamuk, çay, tütün ve üzümdür. Ayrıca, dut ağacından yılda 5000 ton ipek kozası elde edilmektedir.
Azerbaycan tarımında ve ekonomisinde hayvancılığın da önemli yeri bulunmaktadn. En son verilere göre Azerbaycan'da 1.5 milyon sığır, 5 milyon koyun, 30 milyon kümes hayvanı bulunmaktadır.
Sanayi
Azerbaycan'da sanayi sektörü net maddi üretimin % 48.3 (1992 tahmıni) oluşturmaktadır.
* Ağır Sanayi: Enerji, Metalurji, Makina, îmal, Kimya, Orman Ürünleridir.
* Hafif Sanayi: Dokuma, dikiş, deri, kürk, kunduradır.
Ulaşım
Azerbaycan gelişmiş bir ulaştırma sistemiııe sahiptir.
* Demiryolu: 2090 km.
* Kara Ulaştırması: Karayolu 30.400 km.
* Deniz Ulaştırması: Hazar Denizi yoluyla yapılır.
* Hava ulaştırması: Bakü hava limanından yapılmakta olup İstanbul, Paris, Moskova, Taşkent, Astana, Bişkek, Pekin gibi dünyanın diğer bölgeleriyle bağlantılıdır.
Turizm potansiyeli yüksek bir cumhuriyettir. Bankacılık ve sigortacılık gelişme süreci göstermektedir.
En önemli ihracat gıda ürünleridir. Petrol ve petro-kimya ürünleri de ihracatta önemli yer tutmaktadır.
Para birimi, manat'tır.
Sosyal yapı
Azerbaycan da Aile bağları zayıftır ve genç nüfusa sahiptir. Erkeklerde yaş ortalaması 65.7, kadınlarınki de 73.5'dir. Ortalama yaşam 69.9 dur.
Eğitim
Azerbaycanda eğitimin diğer Türk devlet ve topluluklarına karşı çok ileri olduğu görülür. 1991 istatistiki verilere göre 4775 okulda 1.503.000 öğrenci okumaktadır. Bugün okul sayısı 5.000'e, öğrenci sayısı 1.600.000'e ulaşmıştır. Azerbaycan da 6.500 kültür tesisi, 4.605 adet kütüphane, 125 müze, 125 müzik okulu, 43 halk tiyatro salonu, 3.680 kültür evi bulunmaktadır. Ve okuma yazma oranı yüzde yüzdür. Bakü-Azerbaycan Devlet Üniversitesi ve buna bağlı Enstitüler bütün bilimsel, teknik, sağlık, sanat kollarını içerir boyutlardadır.
Sağlık
Azerbaycan da sağlık hizmetleri verilirken üçlü bir sistem uygulanmaktadır. 1. İlk müdahale sağlık memurlarıyla yapılmakta, 2. Bunların yetersiz kalması halinde hastalar, hastahanelere gönderilmekte, 3. Hastahanelerin yetersizliği durumunda ise hastalar üniversitelerdeki araştırma hastahanelerine yollanmaktadır.
Böylece Azerbaycan halkı eşit hiçimde sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır.
Azerbaycanın sağlık sisteminde değişikliklere ihtiyaç vardır.
Sosyal Güvenlik
Burada sosyal güvenlik ağı maliyetleri oldukça yüksek olup, GSMH % 18'ini tutmaktadır. Emeklilik yaşı olarak kadınlarda 55 yaş, erkeklerde ise 60 yaş koşulu aranmaktadır.
Bugün Azerbaycan Cumhuriyeti ekonomik bağımsızlık kavramını benimsemiş ve 1991'den sonrada serbest piyasa ekoııomisine geçerek dünyayla bütünleşmek istemiştir.
Ayrıca, özel mülkiyete izin verilmiş, borsa yasası çıkarılmış, devlet tahvilleri hazırlanmış, toprak kanunu ile topraksız çiftçiler topraklandırılmıştır. Kendi merkez bankasını kurmuş, düzenli bir vergilendirmeyi getirmiş ve ülkeye yabancı sermaye akışını sağlamıştır.
Bugün; Azerbaycan Cumhuriyeti Dünya siyasal ve ekonomik yapısı içinde yerini bağımsız bir devlet olarak almıştır.
Birleşmiş Milletler, Agik, IMF gibi kuruluşların da üyesidir.
Azerbaycan Cumhuriyeti, kardeş ve dost Türkiye Cumhuriyetiyle ekonomik, sosyal, kültürel ve diğer alanlarda iyi ilişkiler içindedir ve önemli anlaşmalar yapılmıştır. |
| Anahtar Kelimeler: |
Almanya, •, Avusturya, •, Belçika, •, Birleşik, Krallık, •, Bulgaristan, •, Çek, Cumhuriyeti, •, Danimarka, •, Estonya, •, Finlandiya, •, Fransa, •, Hollanda, •, İrlanda, •, İspanya, •, İsveç, •, İtalya, •, Güney, Kıbrıs, Rum, Kesimi, •, Letonya, •, Litvanya, •, Lüksemburg, •, Macaristan, •, Malta, •, Polonya, •, Portekiz, •, Romanya, •, Slovakya, •, Slovenya, •, Yunanistan, •Türkiye, •, Hırvatistan, •, Makedonya, Cumhuriyeti |
| Tarih: |
30.01.2007 15:20 |
| Hitler: |
4011 |
| İndirmeler: |
0 |
| İzlenme: |
3.91 (59 Oylar) |
| Dosya Boyutu: |
38.0 KB |
| Gönderen: |
resimler1 |
| Resime Oy Ver? |
|
|
